فصل اول زن در دوره صفويه موقعيت زن در دنياى اسلام موضوعى است كه هميشه مورد توجه مردم اروپا بوده است و به همين دليل بسيارى از نويسندگان دربارهء آن قلمفرسائى كرده‌اند و در اين ميان بورتون « 1 » طبق معمول به هنگام بحث در اطراف اين موضوع حقيقت را در نظر گرفته و گفته است : « مقام رسمى زن از نظر شرع اسلام به طرز استثنائى بالا و شامخ است » و اگرچه اين موضوع حقيقت دارد كه قرآن حقوق زن را كاملا محفوظ نگاه داشته ولى در عين حال آن‌ها را از پرداختن به برخى امور منع كرده است . علاوه بر آنچه كه گفته شد اين حقيقت نيز بايد در نظر گرفته بشود كه موقعيت زن در كشورهاى اسلامى ( درست نظير موقعيت زن در ساير كشورها - م ) به ميزانى وسيع به شرايط سنى ، ميزان ثروت ، مقام اجتماعى ، دوره و بالاخره كشورى كه در آن زندگى مىكردند بستگى داشت و نمىبايست انتظار داشت كه يك كنيز از همان حقوق و امكانات يك اشراف‌زاده برخوردار بوده باشد كما اين كه يك زن شهرى و يك زن دهاتى يا بدوى و صحرانشين از يك ميزان آزادى و امتياز برخوردار نبودند . به‌هرحال اين موضوعى است كه بارها راجع به آن بحث شده است و من لزومى نمىبينم كه مطالب مزبور را دوباره در اينجا تكرار كنم به علاوه آنچه كه دربارهء زنان مصرى ، تونسى ، ترك و يا عربستان صادق است ممكن است دربارهء زنان ايران صادق نباشد . در اينجا من فقط سعى خواهم كرد تا آنجا كه ممكن است وضع زن را در دورهء صفويه تشريح كنم . اين كه مىگويم « تا آنجا كه ممكن است » به اين دليل است كه آنچه در حرم يك نفر مىگذشت ، خواه شاه خواه رعيت ، هميشه يك امر خيلى خصوصى تلقى گرديده و دربارهء آن مطلبى گفته و يا نوشته نشده است هيچ‌كس جز زن‌ها و احيانا اطباء نمىتوانستند وارد حرمسراى كسى بشوند و در دورهء صفويه حتى اين دو استثناء نيز وجود نداشت . زيرا در آن ايام تعداد زنانى كه به ايران آمدند فوق العاده محدود بود و از هيچ‌يك از ايشان نوشته و ياداشتى در دست نيست . از بين پزشكان هيات‌هاى مذهبى هم تعداد خيلى كمى به بالين زنان بيمار حرمسراها فرا خوانده شده‌اند و اين بدان علت نبود كه زنان را قابل آن نمىدانستند كه از بهترين خدمات بهداشتى برخوردار باشند بلكه علت اين بود كه اطباى اروپائى را بهتر از اطباى مسلمان ايرانى نمىديدند .

--> ( 1 ) - Sir Richard Burton